Chuyện ba miền - Phần 1

Ông Nguyễn Minh Chánh, 457/2 CMT8, Q10, Thành phố Hồ Chí Minh: Nếu tôi nhớ không lầm thì từ khi sau giải phóng, từ “thiếu đói” mới xuất hiện trên các phương tiện thông tin đại chúng và cả lúc thuyết trình (trước đó miền Nam không dùng). Ban đầu tôi cứ nghĩ từ này có lẽ rút ra từ cụm từ “thiếu thốn đói nghèo” mà ra. Nhưng rồi liên tưởng đến từ: thiếu ăn, thiếu mặc, thiếu tiền, thiếu gạo, thiếu tình thương,...thì thấy ngờ ngợ vì không biết có phải thiếu đói cũng cùng kiểu với các cách cấu tạo trên đây hay không? Vậy “thiếu đói: có phản nghĩa với nghĩa mà người ta nói không?
Trả lời: Một cụm từ có thể tham gia nhiều kiểu cấu trúc khác nhau. Chẳng hạn, đủ có thể có mặt trong: đủ ăn, đủ mặc, đủ tiền, đủ gạo,...là những cấu trúc chính phụ trong đó nó là thành tố chính còn thành tố phụ là động từ (ăn, mặc) hoặc danh từ (tiền, gạo) đứng sau. Nhưng nó cũng có thể tham gia các cấu trúc đẳng lập trong đó hai thành tố đều cùng một từ loại và một phạm trù ý nghĩa, chẳng hạn: no đủ, đầy đủ, đông đủ,...Cũng thế đối với từ thiếu. Thiếu ăn, thiếu mặc, thiếu tiền, thiếu gạo,... là những thành tố phụ. Còn thiếu đói là một cấu trúc gồm hai thành tố cùng một phạm trù ý nghĩa (đói = thiếu ăn hoặc hoàn toàn không có ái ăn), đồng thời cũng là hai thành tố cùng một phạm trù ngữ pháp lớn là vị từ. Vậy đây là một cấu trúc đẳng lập, khác hẳn với: thiếu ăn, thiếu mặc, thiếu gạo, thiếu tiền, thiếu tình thương, thiếu lương tâm, thiếu đạo đức,...là những cấu trúc chính phụ trong đó thiếu là thành tố chính còn thành tố phụ luôn luôn chỉ cái sở cầu (ăn, mặc, tiền, gạo) hoặc có ý nghĩa tốt đẹp như (lương tâm , đạo đức) chứ không thể là cái người ta không cần, không thích hoặc có cái nghĩa tiêu cực, xấu xa. Đói là hiện tượng tiêu cực , xấu xa mà ai cũng muốn tránh, không ai muốn tìm. Vậy thiếu đói không thể là một thành tố chính phụ như thiếu ăn, thiếu đói, thiếu gạo,...Đó chỉ có thể là một cấu trúc đẳng lập mà hai thành tố (thiếu đói) đều cùng từ loại về mặt ngữ pháp và đều cùng một phạm trù ý nghĩa như đã nói ở trên mà thôi.
Bạn Tổng biên tập, Đại học Khoa học xã hội & nhân văn, Thành phố Hồ Chí Minh: Đài truyền hình Thành phố Hồ Chí Minh đã chiếu bộ phim truyền hình 40 tập của trung Quốc nhan đề “Tể tướng lưng gù” trong đó có một nhân vật gian thần tên là “Hòa Thân”. Nhưng trong bài của Vũ Thị Thùy Dương nha đề “Chuyện Hòa Khôn hay mới tình “đồng tính” luyến ái” của Càn Long hoàng đế” đăng trên Thế giới mới số 258 (20.10.1997) thì tên của nhân vật đó lại được đọc là “Hòa Thân” hay “Hòa Khôn”? Hay là nhân vật này có hai tên? Nếu chỉ có một tên thì hẳn là trong hai tên đó có một tên bị phiên âm nhầm lẫn. 
AN CHI - KIÊN THỨC NGÀY NAY - 263 - 1997
06/07/2017

Gửi bình luận

Tên của bạn *
Email *
Cảm nhận *